Lehçe Türkçe benzer kelimeler, Polonya dilini öğrenen öğrenciler için büyük bir avantajdır. İki dil farklı ailelere ait olsa da günlük yaşamda kullanılan bazı kelimeler şaşırtıcı şekilde birbirine benzer. Bu ortak sözcükler, Lehçe öğrenme sürecini kolaylaştırır ve motivasyonu artırır. Bu yazımızda Türkçe ve Lehçe arasındaki benzer kelimeleri örneklerle inceleyecek, dil öğrenme yolculuğunuza katkı sağlayacak ipuçlarını paylaşacağız.
Aynı zamanda sizlerle daha önce paylaştığımız Polonya dili (Lehçe) başlıklı detaylı makalemizi de incelemenizi öneririz. Polonya ve Türkiye halkları 600 yıllık bir geçmişe sahip olması nedeniyle, bazı ortak değerlere sahip ve bunlardan bir tanesi de kullanılan kelimelerin ortaklığıdır.
Lehçe Türkçe Benzer Kelimeler
Belirtmekte yarar var, Lehçe Türkçe benzer kelimeler hakkında Polonyalı tanıdıklarımızla da görüşüyoruz ve maalesef birçoğunun artık neredeyse hiç kullanılmadığını belirtiyorlar. Yard. Doç. Dr. Öztürk EMİROĞLU tarafından hazırlanan bu kapsamlı çalışmaya birlikte göz atalım.
A- Devlet Yönetimi ve Toplumsal Hayat
Bu konuda yer alan Lehçe Türkçe benzer kelimeleri aşağıda görebilirsiniz:
| Türkçe | Lehçe | Açıklama |
|---|---|---|
| ağa | aga | Sultanlık Türkiyesinde askerlik unvanı. Türkler’de ve İranlılar’da Leh dilindeki pan (bey) karşılığı olarak kullanılmıştır. Eski dilde kalmış, günümüzde kullanılmamaktadır. |
| bahşiş | bakszysz | Hediye olarak verilen şey. Farsça kökenli olsa da Lehçeye Türkçeden geçmiştir. Hâlâ aynı anlamda kullanılmaktadır. |
| başıbozuk | baszybuzuk | 1. 19. yüzyılda düzensiz savaşçı gruplara verilen ad. 2. Yaramaz, tembel. Günümüzde kullanılmamaktadır. |
| bey | bej | Eskiden sivil ve askeri memurlara verilen unvan. Günümüz Lehçesinde gençler arasında argo olarak “hiç çalışmayan, durumu iyi” anlamında kullanılır. |
| beylerbeyi | beglerbej | Osmanlı taşra yönetiminde vezirin yetkisini yürüten kimse, sancak beylerinin başı. Tarihî metinlerde kalmıştır. |
| çavuş | czausz | Kurye, ayak işlerine bakan kimse. Günümüzde kullanılmamaktadır. |
| çoban | ciobany | Türkçedeki anlamıyla Eski Lehçede kullanılmış. Türkçeden Ukraynacaya, oradan Lehçeye geçmiştir. Günümüzde kullanılmaz. |
| damga | tamga | Nişan, iz, mühür. Günümüzde kullanılmaz. |
| efendi | efendi | Osmanlı döneminde “pan” karşılığı olarak kullanılmış. Yunancadan Türkçeye, Türkçeden Lehçeye geçmiştir. Günümüzde kullanılmaz. |
| ferman | ferman | Sultanların emirlerini içeren yazılı belge. Tarihî metinlerde kullanılmış, günümüzde yoktur. |
| hamam | hamam | Türkçedeki anlamıyla hâlâ kullanılmaktadır. |
| han | chan | Türklerde ve Moğollarda hükümdar unvanı. Günümüzde de kullanılmaktadır. |
| haraç | haracz | Eski edebiyat ve tarih metinlerinde geçer. Günümüzde sadece mafya ve polis jargonunda kullanılır. |
| hidiv | kedyw | Babadan oğula geçen hükümdar unvanı. 1867–1914 arasında Mısır yöneticilerine verilmiştir. Yazılı metinlerde vardır, halk dilinde kullanılmamıştır. |
| hotoz | kutas | 1. Eski devirde giysi süsü. 2. Argoda erkeklik organı. 3. 17. yüzyılda soyluların giysilerinde süs. |
| kadı | kadeje | Eski Lehçede savcı anlamında kullanılmış. Günümüzde yoktur. |
| kardeş | kurdesz | 1. Dava arkadaşı, yoldaş. 2. 18. yüzyılda şarkı türü ve halk dansı adı. Günümüzde yoktur. |
| kavim | kałym | Türkçedeki anlamdan farklı, Lehçede “başlık parası” anlamında kullanılmış. Günümüzde yoktur. |
| kaymakam | kajmakam | Osmanlı’da vezirin yerine geçen yönetici. Arapça kökenli olsa da Lehçeye Türkçeden geçmiştir. Günümüzde yoktur. |
| kervansaray | karwanseraj | Türkçedeki anlamıyla hâlâ kullanılmaktadır. |
| maskara | maszkara | 1. Çirkin kişi/figür. 2. Maske. Lehçede “çirkin insan” ve “çirkin heykel” anlamında da kullanılır. |
| medrese | madrese | Türkçedeki anlamıyla Eski Lehçede kullanılmış, günümüzde nadiren entelektüellerce kullanılır. |
| muhtar | muchtar | Köy yöneticisi. Arapçadan Türkçeye, Türkçeden Lehçeye geçmiştir. Günümüzde yoktur. |
| padişah | padyszach | Sultan/Şah unvanı. Tarihî ve edebî metinlerde hâlâ vardır. |
| paşa | pasza | Osmanlı’da üst düzey sivil/askeri memur. Günümüzde de kullanılmaktadır. |
| paşalık | paszałyk | Paşanın yönettiği bölge. Tarihî metinlerde var, günümüzde yok. |
| pazar | bazar | Ticaret yeri. Farsça kökenli olduğu belirtilse de Osmanlı aracılığıyla Lehçeye geçtiği düşünülür. Günümüzde hâlâ kullanılır. |
| saltanat | sułtanat | Osmanlı yönetim biçimi. Tarihî metinlerde geçer. |
| sancak | sandżak | Osmanlı idari birimi. Tarihî bir kelime. |
| sancakbeyi | sandżakbej | Osmanlı’da sancağı yöneten kişi. Tarihî metinlerde geçer. |
| saray | seraj | Sultanların oturduğu yapı. Farsçadan Türkçeye, oradan Lehçeye geçmiştir. Günümüzde de vardır. |
| sultan | sułtan | 1. Osmanlı hükümdarı, diğer İslam ülkelerinde kral. 2. Türk tütünü çeşidi. Günümüzde doğu medeniyetine dair metinlerde hâlâ vardır. |
| tuğra | tugra | Osmanlı padişahlarının imza yerine kullandıkları simge. Günümüzde özellikle oryantalistlerce bilinir. |
| ulus | ułus | Moğollarda devlet/millet. Günümüzde kullanılmaz. |
| vali | wali | Vilayet yöneticisi. Arapçadan Türkçeye, Türkçeden Lehçeye geçmiştir. Tarihî metinlerde var. |
| vezir | wezyr | Osmanlı’da hükümet bakanı/üst düzey asker. Arapçadan Türkçeye, Türkçeden Lehçeye geçmiştir. Günümüzde yok. |
| vilayet | wilajet | Osmanlı idari bölgesi. Arapça kökenli, Lehçeye Türkçeden geçmiştir. Günümüzde yok. |
B- Dinle İlgili Kelimeler
Bu konuda yer alan Lehçe Türkçe benzer kelimeleri aşağıda görebilirsiniz:
| Türkçe | Lehçe | Açıklama |
|---|---|---|
| bayram | bajram | Müslümanların kutsal günü, Ramazan sonundaki birkaç gün. Eskiden yazı dilinde kullanılmış, günümüzde yoktur. |
| derviş | derwisz | Türkçedeki anlamıyla tasavvuf ehli kişi. Günümüzde de kullanılmaktadır. |
| ezan | ezan | Namaza çağrı. Türkoloji ve İslam dünyası üzerine yazılan eserlerde geçer. Günümüzde İslam ülkeleriyle ilgili bağlamlarda duyulur. |
| gavur | giaur | Müslümanlar tarafından Allah’a inanmayan kimse için kullanılan ifade. Osmanlı aracılığıyla Lehçeye geçmiştir. Günümüzde de vardır. |
| hoca | hodża | 1. Müslüman toplumlarda dini lider ve öğretici. 2. Hint kast sisteminde en üst kişi. Farsçadan Türkçeye, oradan Lehçeye geçmiştir. Günümüzde hâlâ kullanılır. |
| kısmet | kismet | Alın yazısı, nasip. Arapçadan Türkçeye, Türkçeden Lehçeye geçmiştir. Günümüzde de kullanılır. |
| mes | meszty | 1. Ayakkabı içine giyilen kısa, topuksuz deri çizme. 2. Kadınların giydiği yumuşak, ince deriden çizme. Günümüzde hâlâ bu anlamda vardır. |
| mescit | meczet | İbadet yeri. Türkçedeki cami/mescit karşılığıyla Lehçede kullanılmıştır. |
| minare | minaret | Camilerin ezan okunan kuleleri. Arapçadan Türkçeye, oradan Lehçeye geçmiştir. Günümüzde de vardır. |
| molla | mułła | Müslümanlarda dini önder, nikah kıyan kişi. Arapçadan Türkçeye, Türkçeden Lehçeye geçmiştir. Günümüzde kullanılmaz. |
| müezzin | muezin | Müslümanları ibadete çağıran kişi. Arapçadan Türkçeye, Türkçeden Lehçeye geçmiştir. Günümüzde hâlâ kullanılır. |
| müftü | mufti | İslam hukukunda fetva veren kişi. Kaynaklarda Arapçadan Lehçeye geçtiği yazsa da Türkçeden geçtiği de kabul edilir. Günümüzde de vardır. |
| namaz | namaz | Müslümanların günlük ibadeti. Farsçadan Türkçeye, oradan Lehçeye geçmiştir. Sadece yazılı metinlerde geçer, konuşmada kullanılmaz. |
| ramazan | ramadan | Oruç ayı. Türkçeden Lehçeye geçmiştir. Günümüzde sadece oruç ve ay anlamıyla kullanılır. |
| şeyh | szejk | Türkçedeki anlamıyla dini önder. Günümüzde de vardır. |
| tülbent | turban | Müslüman ülkelerde kadınların başörtüsü. Farsçadan Türkçeye, oradan Lehçeye geçmiştir. Günümüzde erkeklerin baş sardıkları serpuş için de kullanılır. |
C- Tarih, Askerlik ve Savaş
Bu konuda yer alan Lehçe Türkçe benzer kelimeleri aşağıda görebilirsiniz:
| Türkçe | Lehçe | Açıklama |
|---|---|---|
| ban | ban | 1. Askerlikte yönetici, taşra yöneticisi. 2. Eski devirlerde bozuk para anlamında da kullanılmış. Macarca, Hırvatça ve Sırpça aracılığıyla Lehçeye geçmiş, bu dillere Türkçeden gelmiştir. Günümüzde kullanılmaz. |
| barış | borysz | Türkçedeki “barış”tan farklı olarak alışverişte para veya yemek ikramı anlamında kullanılmış. Günümüzde yoktur. |
| bozdoğan | buzduchan | Bir silah çeşidi veya sembol. Türkçedeki anlamıyla hâlâ kullanılmaktadır. |
| cida | dzida | Ucunda sivri demir olan mızrak. Günümüzde sivri av aletleri ve çocuk oyunlarında sopa için de kullanılır. |
| cirit | dziryt | Eskiden ucunda sivri demir bulunan av aleti. Günümüzde kullanılmaz. |
| cirit | dżygitowka | Kafkasya’da atlarla yapılan spor. Lehçeye Rusçadan, Rusçaya Türkçeden geçmiştir. Günümüzde de kullanılır. |
| çete | czata | Türkçedeki anlamından farklı olarak “nöbetçi, gözcü” anlamında kullanılmıştır. |
| devşirme | dewszirme | Osmanlı tarihiyle ilgili metinlerde geçer. Günümüzde kullanılmaz. |
| esir | jasyr | Savaşlarda tutsak alınan kimse. Türkiye ve Tatar Türkçesindeki anlamıyla Lehçede de kullanılmıştır. Günümüzde hâlâ bilinir. |
| kalkan | kałkan | Türkçedeki anlamıyla 16.–19. yüzyıllarda Polonya’da yaygın olarak kullanılmış. Günümüzde tarih/sanat metinlerinde geçer. |
| karabela | karabeła | 17.–18. yüzyılda Polonyalı soyluların prestij sembolü olan, kartal motifli süslü kılıç. |
| kavas | kawas | Osmanlı’da polis, asker, jandarma için kullanılmıştır. Günümüzde yoktur. |
| kesim | kęsim | “Baş kesimi” anlamında, sadece tarihî kitaplarda geçer. |
| ok | łók | Türkçedeki anlamıyla günümüzde de kullanılmaktadır. |
| ordu | horda/orda | 1. Askerî birlik. 2. Kalabalık, topluluk. Günümüzde “horda kibiców” (saldırgan taraftar grubu) ifadesiyle de kullanılır. |
| pulat | bułat | 1. Kabzası geniş Türk ve Pers kılıcı. 2. Özel çelikten yapılmış küçük kılıç. Günümüzde tarihî metinlerde geçer. |
| serasker | serasker | Osmanlı’da en yüksek askerî makam, sonra savaş bakanlığı. Tarihî metinlerde günümüzde de vardır. |
| seymen | semen | 1. Asker, jandarma. 2. Eski Rusya’da saray koruması. Günümüzde yoktur. |
| sipahi | spachi | Osmanlı’daki atlı askerler. Günümüzde Lehçede hâlâ bilinir. |
| ulan | ułan | 18. yüzyıldan II. Dünya Savaşı’na kadar Polonya’da atlı asker birliği. Günümüzde Lehçe’de genç/delikanlı anlamında da geçer. |
| yatağan | jatagan | 14. yüzyıldan itibaren kullanılan iki tarafı keskin savaş bıçağı. Günümüzde kullanılmaz. |
| yeniçeri | janczar | Osmanlı’da devşirme askerlerden oluşan birlik. Tarihî metinlerde günümüzde de geçer. |
D- Binicilik ve Avcılık
Bu konuda yer alan Lehçe Türkçe benzer kelimeleri aşağıda görebilirsiniz:
| Türkçe | Lehçe | Açıklama |
|---|---|---|
| arkan | arkan | Çoban ve göçmen topluluklarda yaban hayvanlarını avlamak, atları ve ev hayvanlarını yakalamak için kullanılan başı halkalı ip. Günümüzde kovboy ipine bu ad verilmektedir. |
| aygır | ogier | Eğitilmemiş genç tay. Türkçeden Ukraynacaya, oradan Lehçeye geçmiştir. Hâlâ aynı anlamda kullanılır. Ayrıca argoda çok yakışıklı genç, kızların peşinden koşan erkek için kullanılır. |
| çakan | czekan | 1. Kayakta veya dağcılıkta kullanılan sağlam değnek. 2. Flüt cinsi halk müziği enstrümanı. 3. Madencilerin sivri kazması. 4. Eski bir savaş silahı. Türkçeden Macarcaya, oradan Lehçeye geçmiştir. Günümüzde daha çok dağcılık aleti anlamında kullanılır. |
| çaprak | czaprak | 1. Eyer örtüsü, uzun ve süslü kalın kumaş. 18. yüzyılda atlı askerlerce kullanılmıştır. 2. Başsız ve kuyruksuz işlenmiş deri. Günümüzde kullanılmaz. |
| çerge | derka | Atların üzerine atılan kalın battaniye. Günümüzde hâlâ kullanılır. Ayrıca uzun kadın mantosu için de kullanılır. Türkçeden Ukraynacaya, oradan Lehçeye geçmiştir. |
| çultarı | czołdar | Atın üzerine atılan süslü örtü, çaprak. Günümüzde de kullanılmaktadır. |
| hamut | chomonto | Atların arabaları çekmesi için boyunlarına vurulan yuvarlak çember. Türkçedeki anlamıyla hâlâ kullanılmaktadır. |
| kamçı | kańczug | Türkçedeki anlamıyla günümüzde de kullanılmaktadır. |
| kara at | kary koń | Siyah at. “Kara” sıfatı Türkçeden geçmiştir. Lehçede sadece at rengini belirtmek için kullanılmaktadır. |
| sadak | szajdak/sajdak | Okları taşımak için kullanılan kılıf. Henryk Sienkiewicz’in Ogniem i Mieczem (Ateşle ve Kılıçla) romanında geçer. Günümüzde kullanılmaz. |
| tabur | tabun | At sürüsü, yabani atlar. Türkçeden Ukraynacaya, oradan Lehçeye geçmiştir. Günümüzde “kalabalık, düzensiz insan grubu” için de kullanılır. |
E- Ticaret, Kültür ve Sanat
Bu konuda yer alan Lehçe Türkçe benzer kelimeleri aşağıda görebilirsiniz:
| Türkçe | Lehçe | Açıklama |
|---|---|---|
| akçe | akczan | Tüccarların taşıdığı madeni para. Sadece Osmanlı tüccarlarının alışverişte kullandıkları para için eskiden kullanılmıştır. Günümüzde yoktur. |
| arşın | arszyn | Eskiden Rusya’da 71,12 – 81,50 cm arasında olan uzunluk ölçüsü. Lehçede dirsekten parmak uçlarına kadar (yaklaşık 50 cm) için kullanılmıştır. Türkçeden Rusçaya, oradan Lehçeye geçtiği kaydedilir. Günümüzde yoktur. |
| aşık | aszyk | Halk şairi anlamında. Günümüzde sadece oryantalistler tarafından kullanılmaktadır. |
| bakkaliye | bakalie | Kuruyemişler. Arapçadan Türkçeye, Türkçeden Lehçeye geçmiştir. Günümüzde hâlâ kullanılmaktadır. |
| baksak | baskak | Eskiden Tatar ve Moğol hanlıklarında alınan vergi. Türkçeden Ukraynacaya, oradan Lehçeye geçmiştir. Günümüzde kullanılmaz. |
| batman | bezmian | Eski bir ağırlık ölçüsü. Türklerde yaklaşık 10 kilo karşılığı kullanılmıştır. Türkçeden Ukraynacaya, oradan Lehçeye geçmiş olabilir. Günümüzde kullanılmaz. |
| bedesten | bezystan | Değişik malların satıldığı kapalı çarşı, fuar yeri. Tarihî kaynaklarda vardır. |
| iblis | ıhlis | Romantizm dönemi (1818–1863) Polonya edebiyatında kullanılmıştır. Günümüzde yoktur. |
| kaleta | kaletnik | Deriden torba veya çanta yapan usta. Az da olsa hâlâ kullanılmaktadır. |
| katla | kaleta | Eskiden kemerlere takılan, bozuk para ve ufak eşyalar taşımaya yarayan deri kese. Günümüzde de kullanılmaktadır. |
| kese | kiesa | Para kesesi. “Schowaj do kiesy” (hemen keseye koy) ifadesi hâlâ kullanılır. |
| torba | torba | Türkçedeki anlamıyla günümüzde de kullanılmaktadır. |
F- Yiyecekler ve İçecekler
Bu konuda yer alan Lehçe Türkçe benzer kelimeleri aşağıda görebilirsiniz:
| Türkçe | Lehçe | Açıklama |
|---|---|---|
| baklava | bakława | Türkçedeki anlamıyla kullanılmaktadır. |
| balık | bałyk | 1. Eski Lehçede “yengeç”. 2. Eskiden ava giden köpekleri korumak için karınlarına bağlanan kuşak. Günümüzde kullanılmaz. |
| döner | doner | Avrupa dillerinde olduğu gibi Lehçede de Türkçe söylenişine yakın biçimde kullanılır. |
| havyar | kawior | Türkçedeki anlamıyla hâlâ kullanılmaktadır. |
| helva | chałwa | Güzel kokulu, lezzetli tatlı. Hâlâ kullanılmaktadır. |
| kahve | kawa | Dünyanın pek çok dilinde kullanılan bir kelime. Türkçe aracılığıyla Lehçeye geçtiği kaydedilir. Hâlâ kullanılmaktadır. |
| kavun | kawon | Eskiden kullanılmış, günümüzde yoktur. |
| kaymak | kajmak | Türkçedeki anlamıyla hâlâ kullanılmaktadır. Rusçadan Lehçeye, Rusçaya da Türkçeden geçtiği kaydedilmiştir. |
| kebap | kebab | Dünyanın birçok dilinde olduğu gibi Lehçede de “Türk kebabı” ifadesiyle yaygındır. Osmanlı mutfağı aracılığıyla Lehçeye geçmiştir. |
| koçan | kaczan | 1. Dolma. 2. Mısır koçanı. Türkçeden Rusça ve Ukraynaca üzerinden Lehçeye geçmiştir. Günümüzde de kullanılmaktadır. |
| köfte | kofte | Eski Lehçede halk dilinde kullanılmıştır. Günümüzde Asya mutfağı lokantalarının menüsünde yer almaktadır. |
| mangal | mangał | Türkçedeki anlamıyla eski Lehçede kullanılmıştır. Günümüzde hâlâ bilinir ama “grill” kelimesi daha yaygındır. |
| lokum | rahat lokum | Türkçedeki lokum, Lehçede “rahat lokum” ifadesiyle yer almıştır. Osmanlı döneminde kullanılan “rahat-ı lokum”dan gelir. |
| şerbet | sorbet | Soğuk, şekerli (bazen alkollü) içecek. Arapça kökenli olup Türkçeden Lehçeye geçmiştir. Günümüzde hâlâ kullanılır. |
| şişlik | szaszłyk | Slav ve Balkan dillerinden Türkçe aracılığıyla Lehçeye geçmiştir. Hâlâ kullanılmaktadır. |
| tatlı | tatła | Doğu tatlıları için kullanılmıştır. Günümüzde yoktur. |
| tütün | tytoń | Tütün ve tütün üretimi. Günümüzde de kullanılmaktadır. |
| yoğurt | jogurt | Dünyadaki pek çok dilde olduğu gibi Lehçede de Türkçeden geçmiş, hâlâ kullanılmaktadır. |
G- Giyim Kuşam
Bu konuda yer alan Lehçe Türkçe benzer kelimeleri aşağıda görebilirsiniz:
| Türkçe | Lehçe | Açıklama |
|---|---|---|
| altınbez | altembas | İpekten yapılmış altın renginde parlak bez. Günümüzde dokumalar için kullanılmaktadır. |
| başlık | baszłyk | Kalın kumaştan yapılan, başı ve boğazı soğuktan koruyan başlık. Eski Rusçada da kullanıldığı belirtilir. |
| başmak | baczmagi | 17. yüzyılda Polonya’da çok yaygın olan Osmanlı modası uzun boğazlı, diz altına kadar çıkan deri çizme. Günümüzde de kullanılmaktadır. |
| cepken | czekman | 1. 18. yüzyılda erkeklerin giydiği uzun kollu elbise. 2. Yakın Doğu’da erkeklerin uzun iç giysileri. Günümüzde kullanılmaz. |
| çarşaf | czarczaf | Müslüman kadınların başlarını ve yüzlerini örttükleri giysi. Farsçadan Türkçeye, Türkçeden Lehçeye geçmiştir. Hâlâ kullanılmaktadır. |
| çizme | ciżmy | Yumuşak, ince, renkli deriden, dizlere kadar çıkan boğazlı ayakkabı. 12.–15. yüzyılda Macarca aracılığıyla Lehçeye geçmiş, kökeni Türkçedir. |
| çuha | czucha | Yünlü, bol işlemeli palto. Dağlı halkın giydiği giysi. Günümüzde Lehçede tüm giysiler için kullanılan “ciuchy” kelimesinin kökü. |
| dimi | dymka | Pamuklu parlak kumaş. Türkçeden Lehçeye geçmiştir. Günümüzde kullanılmaz. |
| dolama | dolman | 1. Yeniçeri veya Tatar subaylarının giysisi. 2. Türklerde erkeklerin giydiği uzun kollu elbise. 3. Macar askerlerinin kısa redingotu. Günümüzde kullanılmaz. |
| ferace | ferezja | 16–17. yy’da Polonya’da erkeklerin giydiği kemerli pardösü. Türkiye’de kadınların şık örtüsü. Günümüzde kullanılmaz. |
| fes | fez | Müslüman ülkelerde erkeklerin başlarına taktığı yuvarlak başlık. Günümüzde de kullanılır. |
| hataj | kitajka | Bir tür kumaş. Günümüzde de kullanılmaktadır. |
| hilat | chałat | Osmanlı’da padişah tarafından ödül olarak verilen kaftan/elbiseler. Lehçede sade erkek giysisi anlamında hâlâ vardır. |
| kaftan | kaftan | Kalın kumaştan dikilmiş, uzun, geniş giysi. Günümüzde Lehçede “kaftanik” (bebek elbisesi) formunda da vardır. |
| kefiye | kefia | Başörtüsü, yazma. Türkçeden Lehçeye geçmiş. Günümüzde kullanılmaz. |
| pabuç | bambosze / papucie | Yünlü kumaştan evde giyilen terlik. Günümüzde Lehçede “terlik/çocuk ayakkabısı” anlamında vardır. |
| tiftik | dyftyk / dywdyk | 1. Kalın yünlü kumaş. 2. Atlara örtülen altın iplikli kalın örtü. Günümüzde de kullanılır. |
| yaşmak | jaszmak | Türk kadınlarının yüz ve boğazlarını örttüğü örtünme biçimi. Günümüzde kullanılmaz. |
H. Yer Adları Ev Eşyaları ve Diğer Araç Gereçler
Bu konuda yer alan Lehçe Türkçe benzer kelimeleri aşağıda görebilirsiniz:
| Türkçe | Lehçe | Açıklama |
|---|---|---|
| araba | arba | Göçebe toplumlarda, Türkiye ve civar ülkelerde, Kafkasya ve Ukrayna’da dört tekerli yük taşıma aracı. Günümüzde kullanılmaz. |
| cicim | dżidżim | Halı ve kilim alanında kullanılan uzmanlık terimi. Günümüzde sadece bu alanda geçer. |
| çubuk | cybuch | 1. Nargile veya piponun ağızlık kısmını birleştiren bölüm. 2. Cam ve kristal eşyaların üflenerek şekil verilmesinde kullanılan çubuk. Günümüzde kullanılmaz. |
| çardak | czerdak | Evlerin önüne yapılan çıkıntılı kısım. Türkçeden Rusçaya, oradan Lehçeye geçmiştir. Günümüzde kullanılmaz. |
| daraban | taraban | Eskiden askeri bandoda kullanılan büyük davul. Türkçe kökenli gösterilmiştir. Günümüzde yoktur. |
| divan | dywan | 1. Yer döşemesi, halı. 2. Osmanlı’da en üst yönetim kurulu. 3. Şairlerin şiir kitabı. Günümüzde Lehçede sadece “halı” anlamında vardır. |
| gayda | gajda | Halk müziği enstrümanı. Türkçeden Lehçeye geçtiği kaydedilir. Günümüzde hem müzik aleti hem de soyadı olarak vardır. |
| gidi | gidia | Türkçedeki anlamından farklı olarak uzun, ince, hor görülen kimse için kullanılmış. Günümüzde yoktur. |
| haramibaşı | harambasza | Sırplarda saldırı grubunun komutanı. Türkçeden Sırpçaya, oradan Lehçeye geçmiştir. Günümüzde yoktur. |
| harem | harem | Müslüman ülkelerde evlerin kadınlara ayrılan bölümü. Günümüzde de vardır. |
| ibrik | imbryk | Su kabı, çaydanlık. Arapçadan Türkçeye, Türkçeden Lehçeye geçmiştir. Günümüzde kullanılmaktadır. |
| iğne | igła | Türkçedeki anlamıyla hâlâ kullanılmaktadır. |
| kapçık | kapciuch | Türkçedeki anlamından farklı olarak tütün torbası. Günümüzde yoktur. |
| kayık | kaik | Türklerin yaptığı uzun tahta tekne. Günümüzde “kajak” soyadı olarak da geçer. |
| keçe | keca | Eskiden duvar ve yer sergisi için kullanılırdı. Günümüzde yerine Almanca “filc” sözü kullanılır. |
| kışlak | kyszłak | Halkın kışı geçirdiği köy. Günümüzde sadece Türkologlar kullanır. |
| kilim | kilim | Hem duvar hem yer için kullanılan dokuma. Türkçe kökenli gösterilir. Günümüzde de vardır. |
| konak | konak | Yönetim binası, büyük ev, villa. Günümüzde daha çok yaşlılarca kullanılır. |
| kotar | kotara | Çadır, perde, kalın kumaş. Günümüzde kullanılmaz. |
| lüle | lulka | Pipo ağızlığı. Türkçe kökenli gösterilmiştir. Günümüzde kullanılmaz. |
| mahrama | makrama | 1970’lerde moda olmuş, manto üstü veya duvara asılan ipten örülmüş örtü. Günümüzde de vardır. |
| makat | makata | Divan örtüsü. Arapçadan Türkçeye, oradan Lehçeye geçmiştir. Günümüzde yoktur. |
| matara | bukłak | Deriden yapılmış su matarası. Günümüzde askerî terim olarak hâlâ kullanılır. |
| mutkal | metkal | Mobilyacılıkta kullanılan kalın yünlü kumaş. Günümüzde de vardır. |
| sahan | sagan | Büyük mutfak tenceresi. Türkçe kökenli olarak gösterilir. Günümüzde köylerde hâlâ kullanılır. |
| sepet | sepet | Eski Lehçede Türkçedeki anlamıyla kullanılmıştır. |
| tasma | taśma | “Bant” anlamında günümüzde de yaygın kullanılır. |
| Topçukale | Topczykale | Białystok bölgesinde Tatarların yaşadığı eski köy. Günümüzde de bu adla anılır. |
| tulumbaz | tołumbas | Türklerde askerlikte kullanılan büyük savaş davulu. Günümüzde kullanılmaz. |
| yar | yar | Uçurum, vadi. Günümüzde de vardır. |
| yastık | jasiek | Türkçedeki anlamıyla günümüzde de kullanılır. |
| yurt | jurta | Orta Asya Türklerinde ve Moğollarda çadır. Günümüzde kullanılmaz. |
| yük | juk | Bagaj, yük. Günümüzde de kullanılır. |
| zil | żele | Türkçedeki anlamıyla müzik aleti. Günümüzde de vardır. |
| zurna | surma | Eskiden Polonya’da askeri bandoda kullanılan çalgı. Günümüzde kullanılmaz. |
I. Tıp Terimleri Bitki ve Hayvan Adları
Bu konuda yer alan Lehçe Türkçe benzer kelimeleri aşağıda görebilirsiniz:
| Türkçe | Lehçe | Açıklama |
|---|---|---|
| badijan | badian | Çin ve Malezya’da yetişen, yıldız anason olarak bilinen kokulu ağaç. Meyvesi tıp ve parfümeride kullanılır. Günümüzde de vardır. |
| birkut | birkut | (Haliaeetus albicilla) Balıkla beslenen iri kartal türü. Polonya’nın kuzeyindeki göllerde de görülür. |
| boğa | buhaj | Damızlık boğa. Türkçeden Ukraynacaya, oradan Lehçeye geçmiştir. Günümüzde de vardır. |
| karalık | karaluch | Hamamböceği. “Kara” kökünden türetilmiştir. Günümüzde hâlâ kullanılmaktadır. |
| kendir | kendyr | Lifleri dokumacılıkta kullanılan bitki. Türkçedeki anlamıyla Lehçede de vardır. |
| komondor | komondor | Macaristan kökenli çoban köpeği. Türkçeden Macarcaya, oradan Lehçeye geçmiştir. Günümüzde hâlâ vardır. |
| kuyruk | kurdiuk | Koyunlarda yağlı kuyruk. Türkçeden Rusçaya, oradan Lehçeye geçmiştir. Günümüzde kullanılmaz. |
| porsuk | borsuk | Memelilerden, kazıcı yapıya sahip hayvan. Günümüzde de vardır. |
| sazan | sazan | Karadeniz, Hazar ve Aral gölü kökenli balık türü. Türkçeden Rusçaya, oradan Lehçeye geçmiştir. Lehçede “karp” daha yaygındır. |
| tabun | terpuga | (Hexagrammos) Okyanus balığı. Türkçeden Rusçaya, oradan Lehçeye geçmiştir. Günümüzde de vardır. |
| tarakan | karaczan | Hamamböceği. Türkçedeki “kara” kökünden türetilmiştir. Günümüzde hâlâ kullanılır. |
| temlik | temblak | Kırık ve çıkıkları sabitlemek için kullanılan tahtacık. Günümüzde de vardır. |
| yarlık | jarłyk | Türk hükümdarlarının fermanı, emirnamesi. Tarihî metinlerde geçer. Günümüzde yoktur. |
Iı. Diğer Türk Lehçelerinden Lehçeye Geçen Kelimeler
Bu konuda yer alan Lehçe Türkçe benzer kelimeleri aşağıda görebilirsiniz:
| Türkçe | Lehçe | Açıklama |
|---|---|---|
| ağamak | rumak | Tatar Türkçesinden. Savaş için saklanan ve eğitilen kabiliyetli at. Günümüzde de kullanılmaktadır. |
| avul | auł | Tatar Türkçesinden. Göçebe Türklerde köy, kasaba. Kırım Tatarlarında ve Orta Asya’da hâlâ kullanılır. |
| bal | bałt | Büyük Tatar davulu. Tarihle ilgili metinlerde geçer, günümüzde kullanılmaz. |
| barhan | barchan | Kırgız Türkçesinden. Rüzgârın estiği yönü gösteren yarım ay biçimli alet. Günümüzde de kullanılır. |
| behintat | bachmat | Tatarların ve Polonyalıların dayanıklı, tıknaz binek atı. Günümüzde de kullanılır. |
| börek | borek | Polonya Tatarları ve Karaimler aracılığıyla Lehçeye taşınmıştır. Günümüzde de kullanılır. |
| bulan | bułany | Hafif sarıya çalan doru at. Özbek Türkçesinden Lehçeye geçmiştir. Günümüzde de kullanılır. |
| bulavı | buława | Eski Polonya’da Hetmanların mareşallik sembolü topuz. Türk-Tatar silahı. Günümüzde kullanılmaz. |
| çamak | czumak | Tatar Türkçesinden Ukraynacaya, oradan Lehçeye geçmiş. Eskiden köyler arası yük taşıyan kimse. Günümüzde kullanılmaz. |
| çapul | czambuł | Silahlı Tatar asker grubu. Tarihî romanlarda geçer. Günümüzde de bilinir. |
| çara | czara | Türkçe–Moğolca kökenli. 1. Kısa, geniş bardak. 2. Üflemeli çalgıların geniş kısmı. Günümüzde nadiren kullanılır. |
| kalpak | kołpak | 15. yy’da Tatarların kullandığı silindir şapka. Günümüzde hâlâ vardır. |
| kapan | kapkan | Tatar Türkçesinden. Kurt/tilki avı için tuzak. Günümüzde de kullanılır. |
| karakul | karakuł | Asya’da yünlü koyun cinsi ve kuzu derisi. Özbekistan’da Karakul şehriyle bağlantılı. Günümüzde hâlâ vardır. |
| karsak | korsak | (Vulpes corsac) Kırgız Türkçesinden. Asya ve Avrupa’da yaşayan tilki türü. Günümüzde korunmaktadır. |
| kımız | kumys | Türklerin kısrak sütünden yaptığı içki. Günümüzde de vardır. |
| koş | kosz | Kazak ve Tatarlarda askerî birlik. Günümüzde de vardır. |
| kulan | kułan | (Equus hemionus) Orta Asya’da yaşayan yabani eşek. Günümüzde de vardır. |
| kurgan | kurhan | Tatar Türkçesinden. Höyük, mezar tepesi. Ukrayna ve Orta Avrupa’da da bilinir. Günümüzde de vardır. |
| suhak | suchak | (Saiga tatarica) Orta Asya’da yaşayan antilop türü. Günümüzde kullanılmaz. |
| şalvar | szarawary | Tatar Türkçesinden gelen bu kelime, Türkçedeki anlamıyla günümüzde de kullanılmaktadır. |
Sonuç
Lehçe Türkçe arasındaki etkileşim, yüzyıllar boyunca süren komşuluk ilişkileri, Osmanlı–Lehistan diplomatik ve askerî temasları, Tatar ve Karaim topluluklarının kültürel varlığı sayesinde oldukça güçlü olmuştur. Bugün Lehçe söz varlığı içinde yer alan pek çok kelimenin kökeni Türkçeye dayanmaktadır. Bu durum, sadece tarihî belgelerde değil, günlük Lehçe kullanımında da açıkça görülmektedir. Özellikle devlet yönetimi, askerlik, din, giyim kuşam, yiyecek–içecekler ve ev eşyaları alanlarında yüzlerce Lehçe Türkçe ortak kelime tespit edilmiştir.
Bu benzerlikler, hem dilbilim açısından kıymetli bir köprü sunmakta hem de Türk öğrencilerin Lehçe öğrenme sürecini kolaylaştırmaktadır. Örneğin “hamam”, “yoğurt”, “kahve”, “divan”, “pazar” gibi kelimeler hem Türkçede hem Lehçede benzer biçimde kullanılmaktadır. Tarihî kökenleri farklı olsa da, bugün Lehçe konuşan biriyle karşılaştığınızda bu ortak kelimeler sayesinde iletişim kurmak daha kolay hale gelir.
Kısacası, Lehçe Türkçe kelime ilişkisi sadece geçmişin izlerini taşımakla kalmaz, aynı zamanda iki toplum arasındaki kültürel bağların da güçlü bir göstergesidir. Bu ortak miras, hem dil öğrenenler için pratik bir avantaj hem de tarih ve kültür meraklıları için eşsiz bir keşif alanıdır.
Kaynak: Yard. Doç. Dr. Öztürk EMİROĞLU
-
Lehçe Türkçe arasında benzer kelimeler var mı?
Evet, özellikle modern yaşamla ilgili birçok kelime iki dilde de benzer biçimde kullanılır.
-
Türkçe bilenler için Lehçe öğrenmek kolay mı?
Gramer farklı olsa da ortak kelimeler öğrenme sürecini hızlandırır.
-
Lehçe Türkçe ortak kelimeler hangi alanlarda yaygın?
En çok günlük yaşam, teknoloji, sağlık ve bankacılık alanlarında görülür.
Yorumlar